Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի

Վանա լճի հարավ-արեւելքում՝ Աղթամար կղզին, կղզում՝ վանքը նույնանուն: Այն բաղկացած է մի քանի եկեղեցիներից՝ կառուցված տարբեր ժամանակներում. նրանցից այժմ կանգուն է միայն մեկը: 912-921 թթ. Գագիկ Արծրունու հանձնարարությամբ մեծն ճարտարապետ Մանուելը կառուցում է Աղթամարի Ս. Խաչը՝ քառախորան, խաչաձեւ գմբեթավոր կառուցվածքով եկեղեցին՝ ճարտարապետական առումով կրկնօրինակը Զորադիրի Ս. Խաչի: Այս եկեղեցին մի բացառիկ նմուշ է ոչ միայն հայ քրիստոնեական, այլեւ համաշխարհային արվեստի մեջ: Այն դրսից ամբողջությամբ պատված է պատկերաքանդակներով, իսկ ներսից՝ որմնանկարներով: Թովմա Արծրունի պատմիչը հիացմունքով գրում է. «Եւ քանզի ճարտարապետ արուեստին էր Մանուէլն, զոր ի վեր անդր ցուցաք, այր՝ լի իմաստութեամբ եւ զօրաւոր ի գործս իւր՝ հրաշակերտէ զեկեղեցին զարմանգործ արուեստիւ» (Թովմա Արծրունի, Պատմութիւն տանն Արծրունեաց, Թի‎ֆլիս, 1917, էջ 485): Այս եկեղեցու ուսումնասիրությամբ են զբաղվել Երվանդ Լալայանցը, Հովսեփ Օրբելին, Սիրարփի Տեր-Ներսեսյանը, Ստեփան Մնացականյանը եւ ուրիշներ:



Մեկնաբանություններ

Կարծիք գրառել